۲۹ اکتبر ۲۰۲۶ - دو مطالعه بین‌المللی بزرگ، قوی‌ترین شواهد موجود تا به امروز را درباره اینکه کدام تست‌های غیرتهاجمی می‌توانند با دقت بیماری «کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک» (MASLD) و شکل شدیدتر آن یعنی «استئاتوهپاتیت مرتبط با اختلال متابولیک» (MASH) را تشخیص داده و شدت آن را اندازه‌گیری کنند، ارائه داده‌اند؛ این امر نیاز به تکیه بر بیوپسی (نمونه‌برداری) کبد را کاهش می‌دهد.

این مطالعات که در نشریات The Lancetو  Nature Medicineمنتشر شده‌اند، بخشی از برنامه LITMUS هستند؛ که بزرگترین تلاش بین‌المللی برای ارزیابی ابزارهای تشخیصی بیماری‌های کبدی است.

مطالعه اصلی LITMUS که امروز در The Lancetمنتشر شد، آزمایش‌های خون و اندازه‌گیری سختی کبد مبتنی بر سونوگرافی را در بیش از ۱۵۰۰ بیمار ارزیابی کرد که بزرگترین مطالعه بین‌المللی در نوع خود است. مطالعه همراه  LITMUS Imagingکه در  Nature Medicineمنتشر شد نیز تکنیک‌های پیشرفته MRI و الاستوگرافی را در بیش از ۳۵۰ بیمار بررسی کرد.

دو مطالعه، یک پایه شواهد جامع: معیاری جدید برای تشخیص بیماری کبدی

پروفسور کوئنتین آنستی، از دانشگاه نیوکاسل انگلستان و هماهنگ‌کننده کنسرسیوم LITMUS، که نویسنده ارشد مشترک هر دو مطالعه است، گفت: «این دو مطالعه در کنار هم، کامل‌ترین تصویر موجود را از اینکه کدام تست‌های تشخیصی برای بیماری کبدی کارایی دارند و چگونه می‌توان آن‌ها را در مسیری ترکیب کرد که سیستم‌های سلامت به‌راحتی بتوانند پیاده‌سازی کنند، به ما می‌دهند.»

او افزود: «برای فیبروز پیشرفته کبد و سیروز، اکنون ابزارهایی داریم که می‌توان با اعتماد کامل از آن‌ها استفاده کرد. تشخیص التهاب فعال کبد همچنان چالش‌برانگیز است، اما تست‌های غیرتهاجمی نویدبخش در حال توسعه هستند.»

بیماری  MASLDتا یک‌سوم بزرگسالان در سراسر جهان و تا ۷ نفر از هر ۱۰ نفر مبتلا به چاقی یا دیابت نوع ۲ را تحت تأثیر قرار می‌دهد. با ورود اولین درمان‌های دارویی تایید شده برای  MASHبه دنیای پزشکی، تقاضا برای روش‌های دقیق و غیرتهاجمی جهت تشخیص و پایش بیماری رو به افزایش است.

این مطالعات ده‌ها بیومارکر مبتنی بر خون، تصویربرداری و الاستوگرافی را (از تست‌های روتین تا پیشرفته) با دقتِ «بیوپسی کبد» که توسط پاتولوژیست‌های متخصص خوانده شده بود، مقایسه کردند. یافته‌ها شواهد مستند، آینده‌نگر و مستقلی را از گروه‌های بزرگ بیماران چندملیتی ارائه می‌دهند که محققان معتقدند واقع‌بینانه‌ترین معیارها برای تست‌های غیرتهاجمی بیماری‌های کبدی هستند.

یافته‌های کلیدی مطالعات:

·  برای فیبروز پیشرفته (اسکار کبد) و سیروز، پنل پروتئومیک SOMAScan، الاستوگرافی  MRI (MRE)و ابزارهای الاستوگرافی مبتنی بر FibroScan(از جمله امتیاز Agile 3+) بالاترین سطح دقت تشخیصی را داشتند.

·  تست‌های خون ELFو  ADAPTنیز از آستانه‌های عملکردی تعیین‌شده برای تشخیص سیروز فراتر رفتند.

·  برای شناسایی «MASH در معرض خطر»-گروهی که هدف اصلی اکثر کارآزمایی‌های بالینی است-، تنها پنل  SOMAScanتوانست به آستانه دقت تعیین‌شده برسد.

·  یک تست خون ساده و ارزان مانند gamma-GT، از امتیاز پرکاربرد  FIB-4به عنوان ابزار ارزیابی خط اول بهتر عمل کرد و می‌توان آن را برای تأیید شدت بیماری در مراقبت‌های روتین، با تست FibroScan یا  ELFدنبال کرد.

هدف‌گیری بیماران صحیح جهت ارجاع به مراقبت‌های تخصصی کبد

یافته‌ها از یک مسیر تشخیصی ساده‌شده حمایت می‌کنند که پس از اعتبارسنجی بیشتر، می‌تواند در سیستم‌های مراقبت بهداشتی اتخاذ شود: استفاده از  gamma-GTبه عنوان تست غربالگری اولیه، و در صورت نیاز به ارزیابی بیشتر، استفاده از  ELFیا FibroScan، و در نهایت رزرو تصویربرداری‌های پیشرفته برای مراقبت‌های تخصصی. این رویکرد می‌تواند به بیماران بیشتری کمک کند تا بدون نیاز به بیوپسی تهاجمی، تشخیص دقیقی دریافت کنند و در عین حال اطمینان حاصل شود که منابع تخصصی به بیمارانی که بیشترین نیاز را دارند، اختصاص می‌یابد.

این یافته‌ها همچنین پیامدهای مهمی برای کارآزمایی‌های بالینی MASH دارند. از آنجایی که نهادهای ناظر برای ثبت‌نام در مطالعات مرحله نهایی، تأیید « MASHدر معرض خطر» را الزامی می‌دانند، احتمالاً بیوپسی کبد فعلاً ضروری خواهد بود. با این حال، عملکرد قوی  SOMAScanپتانسیل آن را برای استفاده در آینده برجسته می‌کند.

درباره برنامه LITMUS

برنامه  LITMUSبا همکاری ۵۳ شریک بین‌المللی از بخش‌های دانشگاهی و صنعتی شکل گرفته تا دقت بیومارکرها را در تشخیص و ارزیابی شدت  MASLDو  MASHارزیابی کند. این برنامه توسط اتحادیه مشترک اروپایی ابتکارات دارویی نوآورانه (IMI2 JU) تأمین مالی شده است.

منبع:

https://www.news-medical.net/news/20261029/Major-studies-identify-accurate-non-invasive-tests-for-liver-disease.aspx